Bebeklerde Süt Alerjisi: Belirtileri, Tanı ve Yönetim Süreci

Merhaba sevgili anne, anneliğin o büyülü ama bir o kadar da endişeli yollarında yürürken, bebeğinin en ufak bir rahatsızlığı bile kalbini sıkıştırmaya yetebilir. "Acaba gazı mı var?", "Neden böyle huzursuz?" gibi sorular zihninde dönerken, bazen cevap hiç beklemediğin bir yerden, bebeğinin beslenmesinden gelebilir. İşte bu konulardan en yaygın olanı da bebeklerde süt alerjisidir. Endişelenme, yalnız değilsin. Gel, bu süreci birlikte anlayalım ve bebeğin için en doğru adımları nasıl atabileceğini konuşalım.

Süt Alerjisi Nedir?

Öncelikle en temelden başlayalım. Süt alerjisi, bebeğinin bağışıklık sisteminin, inek sütünde bulunan proteinleri (genellikle kazein ve whey) zararlı bir madde olarak algılayıp onlara karşı aşırı tepki vermesidir. Bu durum, sıkça karıştırıldığı laktoz intoleransından tamamen farklıdır. Laktoz intoleransı, süt şekerini (laktoz) sindirmek için gereken enzimin eksikliğinden kaynaklanan bir sindirim sistemi sorunudur. Alerji ise doğrudan bağışıklık sisteminin bir yanıtıdır ve çok daha ciddi sonuçlar doğurabilir.

Bebeğin sadece anne sütü alıyor olsa bile süt alerjisi görülebilir. Çünkü annenin tükettiği süt ve süt ürünlerindeki proteinler anne sütüne geçerek bebeği etkileyebilir.

Bebeklerde Süt Alerjisinin Belirtileri Nelerdir?

Süt alerjisinin belirtileri bebekten bebeğe değişiklik gösterebilir ve bazen hemen, bazen de süt ürünü tüketildikten saatler hatta günler sonra ortaya çıkabilir. Bu belirtileri üç ana grupta toplayabiliriz:

1. Cilt Belirtileri:

• Egzama (Atopik Dermatit): Özellikle yanaklarda, eklem yerlerinde inatçı kuruluk, kızarıklık ve kaşıntı.
• Kurdeşen (Ürtiker): Ciltte aniden beliren, kaşıntılı, kırmızı kabarcıklar.
• Dudak, göz ve yüz çevresinde şişlik (Anjiyoödem).

2. Sindirim Sistemi Belirtileri:

• Şiddetli ve sürekli gaz sancısı, huzursuzluk.
• Aşırı kusma, fışkırır tarzda kusma.
• Reflü.
• İshal veya kabızlık.
• Mukuslu (sümüksü) veya kanlı kaka: Bu belirti, süt alerjisi için oldukça tipik bir bulgudur.
• Beslenmeyi reddetme ve kilo alımında yavaşlama.

3. Solunum Yolu Belirtileri:

• Burun akıntısı, burun tıkanıklığı.
• Hırıltılı solunum.
• Geçmeyen öksürük.

Nadiren de olsa, anafilaksi adı verilen ve acil müdahale gerektiren, hayatı tehdit eden ciddi bir reaksiyon da görülebilir. Bu durumda nefes almada zorluk, vücutta yaygın şişlik ve bilinç kaybı gibi belirtiler ortaya çıkar.

Süt Alerjisi Tanısı Nasıl Konulur?

Bebeğinde yukarıdaki belirtilerden bir veya birkaçını gözlemliyorsan, ilk yapman gereken şey sakin kalmak ve bir çocuk doktoruna veya çocuk alerji uzmanına başvurmaktır. Kendi kendine tanı koymaya veya diyet değişikliği yapmaya çalışmak doğru değildir. Doktorun tanı için şu yolları izleyebilir:

• Detaylı Anamnez: Doktorun, belirtilerin ne zaman ve nasıl başladığını, ailede alerji öyküsü olup olmadığını detaylıca sorgulayacaktır.
• Fizik Muayene: Bebeğinin genel sağlık durumunu ve cilt bulgularını değerlendirir.
• Deri Prick Testi: Cilde çok küçük bir miktar süt proteini alerjeni damlatılarak minik bir çizik atılır. 15-20 dakika içinde o bölgede kızarıklık veya kabarma olup olmadığı gözlemlenir.
• Kan Testi (Spesifik IgE): Kanda süt proteinine karşı oluşmuş antikorların seviyesine bakılır.
• Eliminasyon Diyeti: Tanıdaki en önemli adımlardan biridir.
  • Eğer bebeğini emziriyorsan, doktorun senden belirli bir süre (genellikle 2-4 hafta) boyunca tüm süt ve süt ürünlerini diyetinden tamamen çıkarmanı isteyecektir.
  • Eğer bebeğin mama ile besleniyorsa, doktorun bebeğin için özel olarak üretilmiş, proteinleri parçalanmış (ileri derecede hidrolize veya amino asit bazlı) hipoalerjenik bir mamaya geçmenizi önerecektir.
• Yükleme Testi (Oral Food Challenge): Eliminasyon diyeti ile belirtiler tamamen ortadan kalktıktan sonra, tanıyı kesinleştirmek için doktor kontrolünde, hastane ortamında bebeğe çok az miktarda süt ürünü verilerek reaksiyon gözlemlenir. Bu test kesinlikle evde denenmemelidir!

Süt Alerjisi Olan Bebeklerde Beslenme Nasıl Olmalı?

Tanı konulduktan sonraki süreç, tamamen beslenmenin yeniden düzenlenmesi üzerine kuruludur.

• Emziren Anneler İçin: En etkili yöntem, senin diyetinden inek sütü ve içeren tüm ürünleri çıkarmandır. Bu sadece peynir, yoğurt, tereyağı gibi bariz ürünleri değil, aynı zamanda bisküvi, çikolata, işlenmiş et ürünleri gibi paketli gıdaların içinde "gizlenmiş" süt ürünlerini de kapsar. Etiket okuma alışkanlığı bu süreçte en büyük yardımcın olacak. Kalsiyum ihtiyacın için doktorunla konuşarak badem, brokoli, lahana gibi kalsiyum zengini gıdalara yönelebilir veya gerekirse takviye kullanabilirsin.
• Mama ile Beslenen Bebekler İçin: Bebeğin, doktorunun önerdiği hipoalerjenik mamaya devam etmelidir. Standart mamalara geri dönmek veya doktor onayı olmadan başka mamaları denemek, alerjik reaksiyonların tekrarlamasına neden olabilir.

Çapraz Reaksiyon Riski ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Süt alerjisi olan bebeklerin bir kısmında başka besinlere karşı da hassasiyet görülebilir.

• Keçi ve Koyun Sütü: İnek sütü proteinlerine çok benzedikleri için, inek sütü alerjisi olan bebeklerin büyük bir çoğunluğu (%90'dan fazlası) keçi ve koyun sütüne de reaksiyon gösterir. Bu nedenle doktor önermedikçe bu sütleri denememelisin.
• Soya: Süt alerjili bebeklerin bir kısmında soya alerjisi de görülebilir.
• Dana Eti: Nadir de olsa, bazı bebeklerde dana etine karşı da hassasiyet oluşabilir.

Bu süreçte en önemli şeylerden biri etiket okumaktır. Bir ürünün içeriğinde şu ifadelerden herhangi biri varsa, o ürün süt proteini içeriyor demektir:

• Süt, süt tozu, tereyağı, yoğurt, peynir
• Kazein, kazeinat
• Peynir altı suyu (Whey)
• Laktalbümin, laktoglobülin
• Margarin (süt içerebilir)

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Eğer bebeğinde geçmeyen egzama, sürekli huzursuzluk, gaz sancıları, kilo alamama veya kakasında mukus/kan gibi belirtiler varsa, bir çocuk doktoruna başvurmalısın.

Doktora Giderken Hazırlıklı Olmak İçin:

• Belirti Günlüğü Tut: Bebeğinin ne yediğini (eğer ek gıdaya geçtiyse) veya senin ne yediğini (emziriyorsan), belirtilerin ne zaman ortaya çıktığını, ne kadar sürdüğünü not al. Hatta döküntülerin veya bebeğinin kakasının fotoğrafını çekmek, doktora durumu anlatmanda çok yardımcı olabilir.
• Sorularını Listele: Aklına takılan her şeyi önceden not alarak doktor randevunu daha verimli geçirebilirsin.

ACİL DURUM BELİRTİLERİ: Eğer bebeğinde;

• Nefes almada zorluk, hırıltı,
• Yüzünde, dilinde veya boğazında ani şişme,
• Vücudunda yaygın kurdeşen (kızarık, kaşıntılı kabarcıklar),
• Durmayan kusma,
• Cildinde solukluk veya mavileşme,
• Bilinç kaybı veya aşırı gevşeklik

gibi belirtilerden herhangi birini fark edersen, bu bir anafilaktik şok belirtisi olabilir. Hiç beklemeden derhal 112 Acil Servis'i ara!

Sevgili anne, biliyorum bu süreç yorucu ve endişe verici olabilir. Ama unutma ki, doğru tanı ve doğru beslenme yönetimi ile bebeğinin tüm bu sıkıntıları geride kalacak. Süt alerjisi genellikle bebekler 3-5 yaşına geldiğinde büyük oranda düzelir. Sabırlı ol, doktorunla sürekli iletişimde kal ve en önemlisi, kendine ve annelik içgüdülerine güven. Bu yolu da başarıyla yürüyeceksin.